TRÍ TUỆ NHÂN TẠO & BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Sự phát triển nhanh chóng của hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi căn bản cách thức sáng tạo nội dung trong các lĩnh vực khoa học, âm nhạc, điện ảnh, xuất bản, thiết kế và truyền thông số… Trong bối cảnh đó, việc xác định quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm có sự tham gia của AI đã trở thành một vấn đề pháp lý cấp thiết. Tại Việt Nam các câu hỏi thường gặp xung quanh nội dung này như sau:

Q: Tác phẩm thuần túy 100% được AI tạo ra có đăng ký bảo hộ quyền tác giả?

A: Không, nếu người dùng chỉ nhập câu lệnh (prompt) đơn giản và để AI tự hoàn thiện, tự động tạo ra toàn bộ kết quả mà không có thêm lựa chọn, chỉnh sửa hay định hướng sáng tạo đáng kể, có thể không đủ căn cứ để xác lập quyền tác giả. (Khoản 9, Điều 5a Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 134/2026/NĐ-CP)

Q: Tác phẩm có sử dụng AI hỗ trợ tạo ra có đăng ký bảo hộ quyền tác giả được không?

A: Có, tác phẩm có sử dụng AI hỗ trợ tạo ra có thể đăng ký bảo hộ quyền tác giả khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Điều 5a Nghị định 17/2023/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 134/2026/NĐ-CP), có hiệu lực từ 9/4/2026. Trong đó nguyên tắc quan trọng nhất: AI được dùng, nhưng con người phải là chủ thể sáng tạo và có đóng góp đáng kể vào việc sáng tạo ra tác phẩm.

Q: Điều kiện để tác phẩm do AI hỗ trợ tạo ra được đăng ký bảo hộ quyền tác giả?

A: Quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm trong trường hợp con người có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo chỉ phát sinh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

– Con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào việc sáng tạo;

– Con người chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của đối tượng;

– Không gây phương hại đến quyền tác giả, quyền liên quan

Q: Ai là tác giả của tác phẩm do AI hỗ trợ tạo ra?

A: Theo pháp luật Việt Nam hiện nay, AI không được coi là tác giả của tác phẩm, người viết câu lệnh (prompt) không mặc nhiên trở thành tác giả, việc đánh giá ai là tác giả của tác phẩm do AI hỗ trợ tạo ra phụ thuộc chủ yếu vào mức độ sáng tạo của con người trong quá trình tạo ra tác phẩm, chứ không chỉ việc người đó là người sử dụng công cụ AI. Do vậy cần phân biệt:

AI tự tạo ra tác phẩm, không có đóng góp sáng tạo đáng kể của con người: không có “tác giả” theo nghĩa pháp luật về quyền tác giả đối với phần do AI tự tạo.
Con người sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ: người có đóng góp sáng tạo trực tiếp và thực sự vào tác phẩm có thể được xác định là tác giả đối với phần sáng tạo của mình.
Nhiều người cùng có đóng góp sáng tạo: có thể phát sinh đồng tác giả, tùy vào mức độ và tính chất đóng góp.

Q: Tài liệu chứng minh về việc sáng tạo của con người trong tác phẩm có hỗ trợ bởi AI

A: Các tài liệu chứng minh bao gồm:

– Dữ liệu đầu vào, tham số kỹ thuật hoặc tài liệu thiết kế đối với chương trình máy tính, bản thảo, các bản trung gian, chỉnh sửa trong quá trình sáng tạo;

– Lịch sử câu lệnh, dữ liệu tương tác, tham số kỹ thuật;

– Tài liệu mô tả quá trình sáng tạo hoặc các tài liệu hợp pháp khác thể hiện sự đóng góp trí tuệ và sự kiểm soát của con người.

Nguồn và tài liệu tham khảo:

Nghị định số 134/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026
Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/04/2023

Quý Khách hàng gặp khó khăn hoặc bối rối khi áp dụng các quy định mới về tác phẩm sáng tạo có sự trợ giúp của AI, hoặc bất kỳ đối tượng quyền sở hữu trí tuệ nào khác, vui lòng liên hệ với HAVIP để được tư vấn miễn phí.