Phone: (+84-24) 35525 035 / 036 / 037
Mail: info@havip.com.vn

Bảo hộ quyền liên quan đối với chương trình phát sóng thể thao trong bối cảnh chuyển đổi số

Sau khi Việt Nam tiếp tục bị Hoa Kỳ đưa vào Danh sách theo dõi ưu tiên (Priority Watch List) trong Báo cáo Đặc biệt 301 về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã cho thấy những thách thức đáng kể trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Cụ thể, tình trạng xâm phạm bản quyền trong lĩnh vực phim ảnh, âm nhạc và đặc biệt là chương trình phát sóng thể thao vẫn đang diễn ra khá phổ biến, từ việc phát tán phim trên các website trái phép, chia sẻ nhạc không được cấp phép cho đến phát sóng trực tiếp các sự kiện thể thao mà không có quyền khai thác. Đặc biệt hơn khi chúng ta đang sống trong những ngày tháng hòa nhịp cùng World Cup 2026, khi trái bóng lăn trở thành tâm điểm của hàng tỷ người hâm mộ trên toàn thế giới thì vấn đề bản quyền chương trình phát sóng các sự kiện thể thao lại càng được nhấn mạnh và quan tâm hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đằng sau những trận cầu đỉnh cao là giá trị thương mại rất lớn của quyền phát sóng, một đối tượng được pháp luật sở hữu trí tuệ bảo hộ. Tại Việt Nam, việc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) trở thành đơn vị sở hữu bản quyền truyền thông FIFA World Cup 2026 không chỉ đánh dấu một bước tiến trong hoạt động khai thác nội dung thể thao hợp pháp, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường bảo vệ quyền này trước làn sóng phát sóng bóng đá trái phép ngày càng tinh vi trên môi trường số.

Chương trình phát sóng được pháp luật bảo hộ như thế nào?

Chương trình phát sóng là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền liên quan theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Theo khoản 3 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019 và 2022), quyền liên quan đến quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

Theo Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và 2022), tổ chức phát sóng có độc quyền thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện các quyền đối với chương trình phát sóng của mình, bao gồm:

(i) phát sóng, tái phát sóng chương trình phát sóng;

(ii) sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp toàn bộ hoặc một phần bản định hình chương trình phát sóng;

(iii) định hình chương trình phát sóng; và (iv) phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản định hình chương trình phát sóng dưới dạng hữu hình.

Theo đó, việc khai thác hoặc sử dụng các quyền này phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền liên quan và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận của các bên, trừ các trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định.

Bên cạnh việc xác lập quyền cho tổ chức phát sóng, pháp luật cũng quy định rõ các hành vi xâm phạm quyền liên quan. Cụ thể, Điều 35 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và 2022) và Điều 20 Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP) quy định rằng các hành vi khai thác, sử dụng chương trình phát sóng như phát sóng lại, tái phát sóng, sao chép, định hình, phân phối hoặc truyền đạt chương trình phát sóng đến công chúng mà không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền liên quan đều bị coi là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Quy định này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức phát sóng, đồng thời ngăn chặn việc sử dụng trái phép nội dung phát sóng trên các nền tảng truyền hình, internet hoặc các phương tiện truyền thông khác.

Có thể hiểu một cách đơn giản, việc tự ý tiếp nhận tín hiệu của một trận đấu từ nguồn phát sóng hợp pháp để phát lại trên website, ứng dụng, mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến mà không được sự cho phép của chủ thể quyền đều có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền liên quan đối với chương trình phát sóng.

Thực tiễn: Cuộc chiến bảo vệ bản quyền

Mặc dù pháp luật Việt Nam đã thiết lập cơ sở pháp lý tương đối đầy đủ về bảo hộ quyền liên quan đối với chương trình phát sóng, nhưng tình trạng xâm phạm quyền trong lĩnh vực này vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường số. Các hành vi tiếp sóng, phát trực tuyến hoặc chia sẻ trái phép các chương trình phát sóng trên website, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến không chỉ xâm phạm quyền của tổ chức phát sóng mà còn làm suy giảm đáng kể giá trị thương mại của bản quyền.

Trong lĩnh vực thể thao, các giải đấu quốc tế có giá trị thương mại cao như FIFA World Cup, UEFA Champions League hay Ngoại hạng Anh luôn là mục tiêu của các hành vi xâm phạm bản quyền. Trên thực tế, ngay cả khi một đơn vị truyền hình đã được cấp quyền phát sóng hợp pháp, quyền khai thác thương mại của họ vẫn có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hành vi tự ý ghi hình, tiếp sóng, phát trực tuyến hoặc chia sẻ các đoạn video nổi bật (highlights) trên website, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến khác mà không được sự cho phép của chủ thể quyền. Những hành vi này không chỉ xâm phạm quyền liên quan đối với chương trình phát sóng mà còn làm suy giảm giá trị thương mại của bản quyền, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hồi chi phí đầu tư và khai thác thương mại của đơn vị nắm giữ quyền.

Thực tiễn bảo vệ bản quyền trong mùa giải FIFA World Cup 2026 là một ví dụ điển hình. Sau khi Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) trở thành đơn vị sở hữu bản quyền truyền thông giải đấu tại Việt Nam, công tác phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm đã được tăng cường. Theo thông tin từ VTV, chỉ sau 48 trận đấu đầu tiên, gần 1.000 tên miền và khoảng 7.300 URL phát sóng trái phép đã được phát hiện và lập hồ sơ xử lý. Điều này cho thấy tình trạng vi phạm bản quyền vẫn diễn ra phổ biến và ngày càng tinh vi trên môi trường internet.

Bên cạnh đó, nhiều website phát sóng bóng đá trái phép như XoilacTV, CakhiaTV, RakhoiTV, Cá Heo TV và Buncha TV đã bị cơ quan chức năng triệt phá do có hành vi tái phát sóng trái phép các giải đấu quốc tế và thu lợi bất chính thông qua hoạt động quảng cáo. Đây là những vụ việc điển hình, thể hiện quyết tâm của cơ quan thực thi trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với chương trình phát sóng.

Trong bối cảnh các website vi phạm liên tục thay đổi tên miền và phương thức hoạt động để né tránh sự kiểm soát, việc bảo vệ quyền liên quan đối với chương trình phát sóng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa tổ chức phát sóng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và cơ quan thực thi. Đồng thời, nâng cao nhận thức của người sử dụng về việc tiếp cận các nguồn phát sóng hợp pháp cũng là một giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng xâm phạm bản quyền trong lĩnh vực này.

Không chỉ các “website lậu”, ngay cả đơn vị có bản quyền cũng phải tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ

Việc được cấp quyền phát sóng không đồng nghĩa với việc được khai thác mọi nội dung xuất hiện trong khuôn khổ giải đấu. Trên thực tế, quyền phát sóng chỉ là một trong nhiều quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến sự kiện thể thao.

Đối với các giải đấu quốc tế như FIFA World Cup hay UEFA Champions League, các tài sản sở hữu trí tuệ như nhạc hiệu (anthem), logo, biểu tượng, đồ họa, hình ảnh nhận diện và các yếu tố sáng tạo khác thường thuộc phạm vi bảo hộ độc lập và chỉ được sử dụng khi có sự cho phép của chủ sở hữu quyền hoặc trong phạm vi giấy phép đã được cấp. Vì vậy, đơn vị phát sóng cần tuân thủ chặt chẽ các điều khoản của hợp đồng cấp phép; mọi hành vi khai thác vượt quá phạm vi được cấp đều có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.

Người xem các chương trình phát sóng trái phép có vi phạm pháp luật không?

Pháp luật Việt Nam hiện hành chủ yếu tập trung xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi phát tán, tái phát sóng, truyền đạt hoặc khai thác trái phép chương trình phát sóng mà không được sự cho phép của chủ thể quyền. Đối với người xem thông thường chỉ truy cập các website phát sóng trái phép để theo dõi nội dung, hiện chưa có quy định xử lý trực tiếp đối với hành vi này.

Tuy nhiên, người xem cần lưu ý rằng việc livestream trận đấu trên mạng xã hội, đăng tải toàn bộ hoặc một phần đáng kể chương trình phát sóng (bao gồm các đoạn highlights), hoặc chia sẻ trái phép nguồn phát sóng có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, việc truy cập các website phát sóng trái phép còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thông tin do các website này thường chứa mã độc, quảng cáo cờ bạc hoặc các liên kết lừa đảo.

Lời kết

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng truyền phát trực tuyến, việc bảo hộ quyền liên quan đối với chương trình phát sóng ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức phát sóng, đồng thời góp phần duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực truyền thông và nội dung số.

Thực tiễn xử lý các hành vi phát sóng trái phép trong thời gian qua cho thấy Việt Nam đang từng bước tăng cường hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với chương trình phát sóng. Tuy nhiên, để công tác bảo hộ đạt hiệu quả bền vững, bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan thực thi và chủ thể quyền, việc nâng cao nhận thức của người sử dụng về tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ưu tiên tiếp cận các nguồn phát sóng hợp pháp cũng là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng hệ sinh thái nội dung số minh bạch và phát triển bền vững.

 

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, HAVIP luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng chiến lược bảo hộ, xử lý các hành vi xâm phạm và bảo vệ hiệu quả tài sản trí tuệ trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Nếu Quý khách cần tư vấn về quyền tác giả, quyền liên quan hoặc các vấn đề pháp lý về sở hữu trí tuệ, vui lòng liên hệ HAVIP để được hỗ trợ kịp thời, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Tài liệu tham khảo:

Bài viết liên quan
Bệnh chủ quan duy ý chí biểu hiện như thế nào?
【HAVIP】Bài thu hoạch nghị quyết hội nghị trung ương 5 khóa 12 năm 2020
【HAVIP】Nghị định 91/2017/NĐ-CP hướng dẫn luật thi đua khen thưởng
【HAVIP】Quyền sử dụng trước kiểu dáng công nghiệp theo pháp luật

Bài viết mới